راهنمای پیشگیری ارزیابی و پاکسازی آلودگی های نفتی از آبهای زیرزمینی
نوع: طرح پژوهشی
مجری /استادان راهنما: پژوهشکده علوم پایه کاربردی جهاد دانشگاهی و شهید بهشتی
زمان اجرا: 1389
کيفيت آب، سلامتي جامعه، وضعيت اجتماعي و اقتصادي را تحت تاثير قرار مي دهد. استفاده از منابع آبهاي زيرزميني جهت تهيه آب شرب، امروزه در حد گسترده اي مورد توجه قرار گرفته است به همين علت حفاظت آنها از آلودگي بسيار مهم است. تا بحال موارد زيادي از گزارش آلودگي آبهاي زيرزميني به انواع آلاينده ها بويژه هيدروکربنهاي نفتي منتشر شده است. با اين حال راهنما و دستورالعملي جهت پيشگيري،ارزيابي و پاکسازي آلودگي نفتي در دسترس نبوده است. در تصفيه آبهاي زيرزميني آلوده به هيدروکرينهاي نفتي دو گروه فرايندهاي تصفيه وجود دارند، يکي تکنولوژي هايي که منجر به تجزيه آلاينده هاي آلي مي شوند و يکي تکنولوژي هايي که منجر به جداسازي و تغليظ آلاينده ها مي شوند و با به عبارت ديگر درتصفيه و احياء آبهاي زيرزميني دو سري اقدامات نقش موثري در کنترل آلاينده دارند، يکسري اقدامات پيشگيري قبل از رسيدن آلاينده ها به آبهاي زيرزميني است ، که سبب مي شود حرکت آلاينده ها محدود شده و از توسعه و نفوذ آلودگي به لايه هاي زيرسطحي و سپس منابع آبهاي زيرزميني کاسته شود و يک سري اقدامات و فرايندهائي است که بعد از رسيدن آلودگي به آبهاي زيرزميني انجام مي شود. اين فرايندها شامل روشهاي فيزيکي(مثل جذب روي پودرکربن فعال)، روشهاي شيميايي (استفاده از اکسيدکننده هامثل دي اکسيد کلر) و روشهاي بيولوژيکي مي باشند و به عنوان فرايند هاي تصفيه اي آلاينده هاي نفتي لايه هاي آبدار زيرزميني استفاده مي شوند. براي حفظ محيط زيست مناطق نفت خيز ايران، بررسي جنبه‌ها و رفع آثار سوء زيست محيطي عمليات حفاري و کاربرد و اصول و روشهاي مديريت پس‌ماند و زايدات حفاري چه در خشکي يا دريا، تاکنون هيچ اقدام سازمان يافته و مدوني صورت نگرفته است. آلودگي نفتي در ايران با توجه به نفت خيز بودن کشورمان يکي از مهم‌ترين آلودگي ها به ويژه براي منابع آب محسوب مي‌شود. بنابراين تهيه و ارائه راهنماي پيشگيري، ارزيابي و پاکسازي آلودگي نفتي منابع آب زيرزميني از اهميت زيادي برخوردار است. هدف از تهيه اين راهنما تعيين چارچوب، ساختار، اجزا و روش هاي ارزيابي و نحوه پاکسازي آلودگي نفتي آب هاي زيرزميني مي‌باشد.مراحل مختلف اکتشاف، استخراج، فرآوري نفت و نيز صنايع پايين‌دستي آن و فعاليت پالايشگاه‌ها و بهره‌برداري از پتروشيمي‌ها هر کدام مقادير بالايي از آلودگي به صورت لجن‌هاي نفتي ايجاد کرده و اثرات متعددي بر محيط زيست برجاي مي‌گذارند. آلودگي نفتي ناشي از پساب‌هاي صنايع نفتي، فعاليت‌هاي حفاري و اکتشاف، تصادفات تانکرهاي نفتکش و غيره زنگ خطري براي محيط زيست جهاني محسوب مي‌شود. تكنولوژي‌هاي استخراج، حمل و نقل تصفيه و استفاده از نفت، نياز به كنترل دقيق براي جلوگيري از آلوده سازي محيط زيست به وسيله نفت و كاهش و حذف آلودگي‌هاي احتمالي دارد. پاکسازي محيط (آب، خاک و لجن) آلوده به پساب‌هاي هيدروکربني از بيشترين توجه و اهميت برخوردار است، چرا که بيش از ۷۰٪ آلودگي‌هاي محيطي هيدرو‌کربن‌ها هستند. استخراج نفت به مجموعه عملياتي گفته مي‌شود که طي آن به منظور استحصال و بهره‌برداري از نفت خام، اين ماده ارزشمند به طرق مختلف از داخل زمين خارج و قابل استفاده مي‌شود. تفکيک نفت موجود در مخزن با اين قبيل ناخالصي‌ها يکي از مهم‌ترين بخش‌هاي فعاليت استخراج‌کنندگان نفت مي‌باشد. مراحل مختلف استخراج نفت، از جمله مهم‌ترين مراحل ايجاد آلودگي احتمالي منابع آب و خاک مي‌باشد. از جمله موارد قابل توجه ايجاد آلودگي در مرحله استخراج نفت، آلودگي حاصل از پيت‌هاي نفتي است که بايستي به طور جدي مورد توجه قرار گيرند (مصلح و همکاران، 1387). توليد و تصفيه (فرآوري) شامل روشهاي گوناگون تقطير، روشهاي فيزيکي و شيميايي تصفيه و پالايش، روشهاي تبديل و تغيير مواد در واحدهاي مربوطه مي‌گردد. واحدهاي پالايشگاهي يکي از مهم‌ترين منابع آلاينده احتمالي و بالقوه آبهاي زيرزميني و خاک‌هاي زيرسطحي مي‌باشند. ريخت و پاش مواد نفتي در اطراف پالايشگاه تهران و نشت ناشي از آسيب‌ديدگي و فرسودگي خطوط لوله و مخازن که بارها توسط ارگان‌هاي مسئول گزارش شده است، نمودي از اين معضل زيست‌محيطي مي‌باشد (خسروي، 1376). علاوه بر مشکلات ناشي از نفت و فرآورده‌هاي نفتي در پالايشگاه‌ها، لجن نفتي که در طول پروسه نفت خام توسط پالايشگاه‌ها توليد مي‌شود، نيز موجب آلودگي محيطي شده و در عين حال فضاي زيادي را هم در تانک‌هاي ذخيره اشغال مي‌کند. انتقال نفت توسط لوله، با همه امتيازاتي كه دارد، با يك مشكل بنيادي مواجه است و آن اين كه فرسودگي و حوادث منجر به شكستگي در مخازن، لوله‌ها و اتصالات كه بر روي تلمبه‌خانه‌هاي انتقال مواد نفتي در شركت‌هاي خطوط لوله روي مي‌دهد، مي‌تواند به عنوان عامل اصلي و بالقوه بروز آلودگي مشکل‌آفرين باشد.
