طرح زمین پزشکی استان خوزستان فاز اول

نوع: طرح پژوهشی
مجری /استادان راهنما: دانشگاه شیراز
مدیر گروه مطالعات/ استادان مشاور: فرید مر - بهنام کشاورزی
زمان اجرا: 1391

زمين شناسي پزشکي علمي است که به رابطه بين عوامل زمين شناختي طبيعي و تندرستی انسان و حيوان، و درک اثر اين روابط بر توزيع جغرافيايي مشکلات سلامت می­پردازد. در این پژوهش تلاش شده­است که با جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات پایه استان خوزستان، نقاط دارای اولویت مطالعه در این استان شناسایی شده، و با تعیین پارامترهای مهم برای مطالعه، مسیر انجام پژوهش­های زمین شناسی پزشکی در این منطقه هموار شود. برای این منظور اطلاعات پایه استان شامل زمین شناسی، آب شناسی، هواشناسی، کاربری زمین، کشاورزی، صنایع و معادن، تأسیسات شهری، اطلاعات جمعیتی، نرخ بروز سرطان و وقوع پدیده گرد و غبار، از سازمان­ها و مراجع مربوطه تهیه و بررسی شدند. هریک از شهرستان­های استان را می­توان به عنوان یک محدوده مطالعاتی درنظر گرفت. نتایج تحلیل داده­ها نشان داد که می­توان محدوده­های مطالعاتی را در سه گروه کلی از نظر اولویت مطالعه زمین شناسی پزشکی رده­بندی کرد. بر این اساس، محدوده­های مطالعاتی اهواز، ماهشهر، آبادان، دزفول و مسجدسلیمان در رده اول، محدوده­های خرمشهر، بهبهان، شوشتر، رامهرمز و شوش در رده دوم، و سایر شهرستان­های استان در رده سوم قرار می­گیرند. بنابراین می­توان در فاز دوم طرح، شهرستان­هایی را که در رده اول اولویت قرار گرفته­اند مورد مطالعه قرار داد. در پژوهش­های زمین شناسی پزشکی سعی بر این است که انواع نابهنجاری­های عنصری شامل آنومالی غلظت عناصر غیرضروری برای تندرستی و نیز کمبود و بیشبود عناصر ضروری مورد ارزیابی قرارگیرد چراکه علاوه بر آلودگی، کمبود عناصر درشت­مغذی و ریزمغذی ضروری برای موجودات زنده نیز در بروز نابهنجاری­های تندرستی نقش دارند. آلاینده­های آلی از دیگر آلاینده­های مهم در استان خوزستان به شمار می­روند چراکه منشأ اصلی این ترکیبات صنعت نفت و احتراق ناقص مواد آلی است و با توجه به فعالیت­های گسترده نفتی در استان خوزستان، این ترکیبات نیز به همراه فلزات سنگین نیاز به بررسی دارند. بنابراین در فاز دوم طرح، آلاینده­های آلی شامل TPH، PAH، BTEX، MTBE، PCB، دیوکسین و فوران به همراه فلزات سنگین نیاز به بررسی دارند. علاوه بر پارامترهای اصلی مورد بررسی در این مطالعه، به منظور بررسی رفتار زمین­شیمیایی عناصر در محیط­های مختلف، برخی پارامترهای ثانویه نیز نیاز به سنجش و بررسی دارند. در محیط­های خاک، غبار هوا، غبار خیابان و رسوب، پارامترهای فیزیکوشیمیایی شامل بافت، هدایت الکتریکی، ظرفیت تبادل کاتیونی، مواد آلی کل و درصد کربنات کلسیم نیز اندازه­گیری خواهند شد. همچنین تهیه مقاطع نازک و تجزیه XRD نمونه­های سنگ، غبار و برخی نمونه­های رسوب و خاک به تعیین تفاوت ساختار بلوری و شیمیایی ذرات مورد آزمایش که تأثیر بسزایی در رفتار عناصر و همچنین اثرمستقیم ذرات بر سلامتی دارند کمک می­کند. زیست­دسترس پذیری عناصر در محیط­های خاک، غبار و رسوب نیز با روش­های استخراج گزینشی تعیین خواهد شد. با توجه به اهمیت بیشتر شهرستان اهواز به عنوان مرکز استان و تمرکز بیشتر جمعیت در آن نسبت به سایر محدوده­های مطالعاتی، نقاط نمونه برداری از محیط­های مختلف چرخه زیست­زمین­شیمیایی عناصر در این شهرستان به طور نسبی تعیین شد. بر این اساس برای مطالعه زمین شناسی پزشکی شهرستان اهواز 15 ایستگاه نمونه برداری از سنگ، 90 ایستگاه نمونه برداری از خاک شهری، 93 ایستگاه نمونه برداری از خاک صنعتی، 170 ایستگاه نمونه برداری از خاک کشاورزی، 170 ایستگاه نمونه برداری از گیاه، 70 ایستگاه نمونه برداری از آب زیرزمینی، 25 ایستگاه نمونه برداری از آب سطحی و رسوب، 12 ایستگاه نمونه برداری از باران، 10 ایستگاه نمونه برداری از غبار هوا، 20 ایستگاه نمونه برداری از رواناب، 63 ایستگاه نمونه برداری از غبار خیابان و تعداد متغیری نمونه پساب پیش بینی شده است.